Spreken voor de Zeventien Provinciën

Hoewel enkele slechte lezers van mijn kritiek op de Taalunie meenden dat ik het Nederlands van omstreeks 1930 verplicht wilde stellen, evenals de tuchtschool voor minderjarigen die Engelse woorden gebruiken, reageerde de Taalunie zelf tot mijn blijde verrassing met een uitnodiging: ik mocht mijn bezwaren in Den Haag komen toelichten voor haar Interparlementaire Commissie, een groep van Vlaamse en Nederlandse parlementsleden.

Zo kwam het dat ik mij onlangs in een woord uit mijn geschiedenislessen van vroeger bevond, in de schoot van de Staten-Generaal namelijk. Om mij heen herenigden de Zeventien Provinciën zich; de Spaanse armada zonk; groot waren de Nederlanden. Te midden van eikenhout en rood fluweel, vanaf de wanden gadegeslagen door mensen van olieverf met dubbele namen, opende ik onbevreesd mijn mond en verklaarde het volgende:

'Als u inderdaad een vrouw bent, zoals uw woordgeslacht suggereert, dan ben ik uw teleurgestelde minnaar. U vlucht voor me weg achter de constatering dat "taal nu eenmaal verandert". Op zichzelf hebt u gelijk. Iedere levende taal verandert. Maar ik zou de wenselijkheid willen verdedigen van een taalontwikkeling die zich niet losmaakt uit de traditie, die integendeel deel blijft uitmaken van een taalcontinuüm. Dat is iets heel anders dan een pleidooi voor een taalpolitie. En ik kan bewijzen dat het mogelijk is.

'Zelfs de geheel uit duistere wendingen opgetrokken zwarte jeugd in de Amerikaanse steden leest op zestienjarige leeftijd Romeo en Julia, een tekst in vierhonderd jaar oud Elizabethaans Engels. De Engelstaligen hebben natuurlijk geen last van het gebruik van overmatig veel nieuwe Engelse woorden, maar hun taal wordt dagelijks uitgehold door miljoenen anderstaligen.'

Ik dronk een half glas water en formuleerde daarop de volgende verzoeken:

'Ten eerste zou ik u op mijn blote knieën willen smeken niet meer aan de spelling te knoeien en zulke heilloze plannen als bijvoorbeeld een tienjarige evaluatie van de spelling op te bergen. Geen enkele spellingverandering heeft geleid tot minder spelfouten; al die wijzigingen hebben de meeste mensen alleen maar onzeker gemaakt en bovendien hebben ze in hoge mate bijgedragen aan de vervreemding van ons geschreven erfgoed. Wie de spelling blijft wijzigen,
verandert zijn schriftelijke erfenis op den duur in een hoop potscherven.

'Ten tweede wil er u op wijzen dat er tegenwoordig een afgrijselijke, door niemand ter discussie gestelde trend bestaat om klassieke kinderboeken te "hertalen". De scheepsjongens van Bontekoe dateert van 1923. Johan Fabricius draaide zich om in zijn graf toen uitgeverij Leopold bij de lancering van de film een hertaalde editie op de markt bracht. Zoiets is alleen maar mogelijk in een cultuur die verzenuwd ineenkrimpt zodra iemand het woord klassiek in de mond neemt. Ik heb die hertaling vergeleken met het origineel en geconstateerd dat hier bij het vermeende bevattingsvermogen van erg domme tienjarigen werd
gehurkt, wat zoals u weet een kwalijke vorm van pedagogie is.

'Ten derde moet er iets gebeuren aan die krankzinnige wederzijdse ondertiteling op de televisie. Die is buitengewoon schadelijk. Nederlanders worden bevestigd in het pedante vooroordeel dat Vlamingen iets schattigs brabbelen dat 'Vlaams' heet; en Vlamingen worden bevestigd in hun neiging geen moeite te doen een taal te spreken die buiten hun dorpskom ook nog verstaanbaar is. Dat alles draagt bij tot het provinciaal en dus klein houden van mensen, en is bijgevolg allerminst onschuldig. Het is onzinnig en zelfs beledigend wanneer kleine afwijkingen van de eigen standaard als onoverkomelijk worden voorgesteld. Net als in het geval van de kinderboeken gaat het hier au fond om de pedagogie van de veronderstelde domheid.

'Ten vierde pleit ik voor het zo populair mogelijk helpen maken van het Nederlands onder jongeren. U weet dat die categorie buitengewoon modebewust is en dat jongeren in hun vermeende rebellie tegen hun ouders, die immers altijd de baas willen spelen, willoze slachtoffers zijn van veel ergere bazen en dus ook van de taal van die bazen: het Engels. Of meende u dat de populariteit van het Engels en de neoliberale ideologie niets met elkaar te maken hadden? Dan bezit u de engelachtigheid van een koorknaap.

'Dat populariseren zou onder andere moeten gebeuren door het versterken van het Nederlands als onderwijstaal. Er bestaat een zekere juridische bescherming van het Nederlands, onder meer in het Taalunieverdrag. Maar als mijn cijfers kloppen, zijn er inmiddels 54 basisscholen en 80 middelbare scholen waar Engels naast Nederlands als onderwijstaal wordt gebruikt. Op de universiteiten is het gebruik van het Engels pandemisch. En recent begint ook Vlaanderen het gevoel te krijgen dat het in het kader van de vaart der volkeren zijn eigenheid op universitair niveau moet opofferen. Aldus belanden we straks weer waar we in het begin van de vorige eeuw ook al waren, toen kardinaal Mercier zijn beruchte woorden sprak dat een universiteit "en flamand" niet kon bestaan.

'Dit alles is het gevolg van verkeerd begrepen kosmopolitisme. Natuurlijk moet iedereen zo goed mogelijk het hedendaagse Latijn kennen, als lingua franca, naast Frans en Duits wat mij betreft - maar een cultuur kan alleen maar werkelijk interessant zijn als zij om te beginnen zichzelf is.'

Ik zweeg, in de verwachting dat ik op onwelwillend gezucht en gesnuif zou worden onthaald. Maar het tegenovergestelde gebeurde. Toen ik was uitgesproken, applaudisseerden de parlementariërs geestdriftig; ze stelden belangstellende vragen; en de wierook van hun bewondering werd gevolgd door de mirre van een voortreffelijke lunch, besprenkeld met een uitstekende pinot noir - alleen het goud was zilver, dat werd mij geschonken in de vorm van manchetknopen met het wapen van de Staten-Generaal...

Zo word ik graag repressief getolereerd! Maar het was geen repressieve
tolerantie, want intussen heeft de Taalunie me uitgenodigd om van externe
mopperkont te promoveren tot interne raadgever. Nu moet ik dus oppassen dat ik geen lakei word... dat ik waar nodig blijf tegenspreken.

Benno Barnard