Dirk Vermeiren

De Turkse premier Tayip Erdogan leeft in zijn eigen universum, zoveel is duidelijk na het staaltje van zelfpromotie dat hij recent liet opvoeren met het 'One Minute Festival'. Die naam refereert aan het incident tussen de Israëlische president Shimon Peres en Tayip Erdogan in Davos, begin 2009. Voor het oog van de camera's waren beiden het toen grondig oneens over het Israëlische offensief in de Gaza-strook enkele weken eerder. Erdogan, die met zijn uitroep 'One Minute' zijn beste Engels bovenhaalde om het woord op te eisen, maakte toen een einde aan het debat door het podium te verlaten en te bezweren nooit meer terug te zullen keren naar Davos.

En plots, op een druilerige dag in januari, was er dat 'One Minute Festival' op het plein voor de Aya Sofia. Aan promotie ontbrak het niet de dagen voorafgaand aan het festival, met een affichecampagne en zelfs een tentoonstelling in het drukste metrostation in het hart van de stad. Op foto's, gemaakt in alle hoeken van de wereld, was te zien hoe mensen een bordje op met de boodschap 'One Minute' ophielden.

Het festival zelf werd gepromoot als 'een moment van bezinning bij honger, discriminatie, ongelijkheid en oorlog'. Artiesten traden op, sommigen duidelijk gegeneerd door de One Man Show waar ze in terecht waren gekomen. Er waren live-verbindingen met alle hoeken van de wereld, inclusief Gaza, waarin de lof Tayip Erdogan bezongen werd.

De persoonsverheerlijking werd helemaal duidelijk toen stipt om 20u33 vanop het festivalpodium witte duiven losgelaten werden, precies op het tijdstip waarop Erdogan een jaar eerder de discussie met Shimon Peres afbrak. Want, zo klonk het op het podium: 'In Davos werd toen geschiedenis geschreven'. De spreekkoren van de AKP-jongeren voor het podium beaamden, netjes georchestreerd.

Ik leerde er alvast uit dat de spin doctors achter Erdogan over ruime financiële mogelijkheden beschikken. Maar belangrijker nog is dat ze Erdogan bevestigen in de rol die hij zo graag op zich neemt: die van het geweten van de wereld. Politici profileren zich graag met 'schone handen'. Erdogan doet daar nog een schepje bovenop. Hij ziet zichzelf, zijn politieke - en zeker ook geloofsovertuiging als de maatstaf van Goed en Kwaad. Recent werd hij in het parlement door een oppositielid vergeleken met de profeet. Ik vond de vergelijking wel goed gevonden.

Mij verbaast het niet dat Erdogan in zijn nopjes is in zijn rol als co-voorzitter van de Alliantie der Beschavingen, nog zijn organisatie die hem toelaat zichzelf als moreel ijkpunt te profileren. Maar wat mij echt benieuwd is of Erdogan leest, en zo ja, welke boeken hij op de plank heeft staan. Welke muziek zou hij beluisteren? Weet hij dat reggae uit Jamaïca komt? Weet hij wat Shinto is? Kan hij genieten van een dansvoorstelling? Hoe denkt hij over yoga? Of hij er in zijn jeugdjaren wel eens met de backpack op uitgetrokken is? Zou hij het aanvaarden moest 1 van zijn kinderen homo zijn? Of zich zou afkeren van de islam? Ik denk dat daar al gauw uit blijken dat de wereld van Tayip Erdogan klein is. Behalve nu tot haast mythische proporties opgeblazen 'One Minute' heb ik hem nog nooit in een andere taal bezig gehoord, en ik weet dat ik daar ook niet op moet wachten.

Hij toont hij om de haverklap zijn kleine kantjes en draait hij er zijn hand niet voor om andersdenkenden of mensen met een alternatieve levenswijze terecht te wijzen. Journalisten die hem bekritiseren krijgen een proces aangesmeerd, cartoonisten idem dito, media die hem niet genegen zijn balanceren op het randje van het bankroet na monsterlijke boetes en hoe hij denkt over subculturen werd duidelijk uit een incident met jongeren die op weg waren naar een rockfestival (zie eerdere bijlage in deze blog). Sinds hij regeert, flirt een toenemend aantal Turkse tv-series en films flirten met anti-semitisme, ook op de kanalen die nauw aanleunen bij de regering.

Erdogan mag dan wel een groot deel van de Turkse kiezers aanspreken, maar tegelijk is hij ook een man is die polariseert. Hij geeft steeds de indruk nog een openstaande rekening te willen vereffen. In zijn verhouding met Israël, ondertussen zo verzuurd, is dat niet alleen terug te brengen tot het conflict in Gaza. Daar zit meer achter.

Het klopt dat hij de afgelopen jaren één en ander in beweging heeft gebracht in Turkije. Dat je het opneemt tegen mensen die tegen de democratie zijn, maakt je zelf nog geen democraat. En ik geloof nooit dat hij de intellectuele bagage heeft, laat staan de mentale souplesse, om Turkije te laten evolueren tot een echt open samenleving.

Vorige maandag reageerde de opperbevelhebber van de Turkse strijdkrachten, generaal Basbug, furieus op wat hij constante aanvallen op het leger noemde. Druppel die de emmer voor de generaal deed overlopen, was het uitlekken van een document daterend uit 2003, waaruit moet blijken dat het leger plannen maakte voor een staatsgreep.

Het lijkt wel alsof generaal Pinochet en Ian Fleming samen de pen vasthielden voor het scenario van de staatsgreep. 200.000 mensen zouden gearresteerd worden, verzameld worden in voetbalstadions. Een vliegtuig zou boven de Egeïsche Zee neergehaald worden, de schuld daarvan zou op Griekenland afgewenteld worden. In 2 grote moskeeën in Istanbul zouden bommen tot ontploffing gebracht worden.

'Voorhamer', zoals de plannen in het archief van de strijdkrachten geklasseerd werden, is na 'Blond meisje', 'Maanlicht', 'Zeesterretje', 'Handschoen' en 'Kasteel' al het zesde dergelijke plan dat het afgelopen jaar in de Turkse media is uitgelekt. Logisch dat de generaals het steeds moeilijker hebben om de feiten weg te wuiven of minimaliseren als louter denkoefeningen, niet-officiële documenten, vervalsingen of wat dan ook. Toch is dat wat gebeurd. Vreemd dat een leger zo slecht kan zijn in damage control.

Ook generaal Basbug maakte niet zo'n beste beurt tijdens zijn verweer voor de verzamelde pers. Hij toonde zich driftig, sloeg met zijn vuist op tafel, en wees erop dat ook het geduld van de strijdkrachten in wat hij ervaart als intimidaties niet oneindig is. Maar een weerlegging van de uitgelekte plannen, noch een verantwoording ervan, kregen we niet te horen. Basbug behoort als topgeneraal in Turkije dan ook tot een klasse van mensen die het niet gewoon zijn verantwoording af te leggen.

Het probleem van reactionaire krachten die diep geworteld zijn in de Turkse instituties - zonder enige uitzondering - gaat terug tot ver voor de stichting van de republiek in 1923. De Ottomaanse sultan Osman II werd in 1622 vermoord door zijn eigen troepen omdat hij corruptie binnen de gelederen van het leger aan de kaak stelde. De republiek zelf kende nooit enige vorm van democratische controle op het leger.

Het probleem zit echter niet alleen bij het leger, maar ook in de geesten van de Turken. Het discours rond de strijdkrachten wordt sterk gekleurd door religieuze elementen.

Ook Basbug gaf daar nog eens het bewijs van tijdens zijn verweer tegen het uitlekken van 'Voorhamer'. Basbug: 'Een leger waarvan de soldaten 'Allah Allah'roepen als ze aanvallen, kan toch geen bommen laten ontploffen in een moskee?'

En ik die dacht dat het Turkse leger de beschermer was van de seculiere republiek? Een leger van een NATO-lidstaat? Hier legt hij de link met het Ottomaanse leger, dat ten oorlog trok achter het vaandel van de profeet.

Als de generaal dat als een geruststelling bedoelde, dan werkte dat op mij alvast averechts. Ik vind het verbijsterend en zelfs beangstigend dat zo'n uitspraak in Turkije anno 2010 geen debat losmaakt.

Weinig steden verdienen de titel van Europese Culturele Hoofdstad meer dan Istanbul. De geschiedenis leert ons dat de stad als poort tussen oost en west bepalend was voor de Europese identiteit, en ook het debat over het Turkse lidmaatschap van de EU bewijst dat dit nog steeds relevant is. Dat maakt het des te jammer dat de organisatie van Istanbul 2010, Europese Culturele Hoofdstad afstevent op een mislukking.

Ik ben in Istanbul geaccrediteerd als journalist, en ook al zijn we ondertussen eind december, nog geen enkele keer werd ik gecontacteerd door het organiserende comité.

Navraag bij collega-correspondenten en bij vrienden in de kunstensector leerde dat ook zij geen idee hebben wat ons in 2010 allemaal aangeboden zal worden.

Een teken aan de wand, want als de hier werkende buitenlandse pers en de lokale kunstenaars geen dragers van het project zijn, dan klopt er iets niet. Loopt de organisatie gewoon mank, of is er meer aan de hand?

De voorbije twee jaar kwam het organisatiecomité Istanbul 2010 enkel in het nieuws met berichten over ontslagen, personeelswisselingen en berichten over fraude. De kandidatuur van Istanbul Europese Culturele Hoofdstad 2010 werd destijds gelanceerd door een zestal NGO's, maar hun vertegenwoordigers zijn ondertussen vakkundig buitengewerkt.

De organisatie viel ten prooi aan een machtsgreep van de politiek, die er vooral op uit was de budgetten - voor 60% afkomstig uit Brussel - te verdelen onder haar vriendjes.

Nooit is er enig zicht geweest op een artistieke visie volgens dewelke Istanbul 2010 zich zou ontwikkelen. De stad en het land laten daarmee een enorme kans liggen om haar achterstand op cultuurbeleid goed te maken. De enige visie, zoals zo vaak in Turkije, is puur mercantiel: stimuleren van toerisme en werkgelegenheid. De kassa moet rinkelen.

Drie weken voor de officiële startdatum roept "Istanbul 2010" bij mij alleen maar het beeld van affichecampagnes en tv-spots op. Enkele musea ondergingen renovaties, die overigens ook zonder het cultuurjaar hoogstnodig waren. En dan zijn er de monumenten in de stad die in de steigers staan, maar de meesten daarvan hebben geen culturele werking. Het is opsmukwerk, alsof de stad alleen maar een vitrine is, en het wekt dat de indruk wekt dat Istanbul 2010 enkel bedoeld is om meer citytrippers naar de stad te lokken. Het lijkt er sterk op dat Istanbul 2010 niets blijvends zal opleveren.

De Koerdische - of democratische opening waarover ik al eerder in deze blog berichtte, ligt helemaal op apegapen. De balans na zes maanden is ontnuchterend.

Koerdische - en Turkse hardliners gaan elkaar in straatrellen te lijf in de straten met slagersmessen en molotov cocktails, en geen van beide kampen hebben moeite om een achterban te recruteren in de achterstandswijken van de Turkse grootsteden. De PKK geeft met haar terreuracties alweer de indruk dat ze niets te winnen heeft bij een oplossing van het Koerdische probleem, als klap op de vuurpijl werd met de DTP de enige Koerdische partij in het parlement ontbonden. Ik denk niet dat dit het scenario was dat de regering in gedachten had toen ze in april haar iniatief lanceerde. Maar ze had beter moeten weten.

Met het falen van de 'Koerdische -' of 'democratische opening' bewijst Turkije opnieuw dat het een self fullfilling prophecy is. Op Wikipedia vond ik daarvan de volgende definitie:

"Een zelf-vervullende voorspelling is, in beginsel, een foute definitie van de situatie die een nieuw gedrag oproept dat het originele foute concept ?waar maakt". De verdachte geldigheid van de zelf-vervullende voorspelling veroorzaakt een opeenvolging van fouten. De voorspeller zal de daadwerkelijke opeenvolging van de gebeurtenissen als bewijs aanhalen om aan te tonen dat hij vanaf het begin af aan juist was."

Pas je dit principe toe op wat er zich de afgelopen maanden in Turkije afspeelde rond de pogingen van de regering om een oplossing te vinden voor het Koerdische probleem, dan merk je dat Turkije er ook anno 2010 er niet in slaagt vragen naar hervormingen te verteren. Meer zelfs, pogingen daartoe zijn gedoemd te mislukken.

Enkele weken geleden was ik in België op uitnodiging van de Week van de Smaak, waarvoor Turkije het gastland was. Ik hoop dat de mensen die naar mijn voordrachten zijn komen luisteren mijn onvoorwaardelijke sympathie en vriendschap voor het Turkse volk onthouden hebben. Maar er liep nog een andere rode draad doorheen mijn betoog.

De Turken verdienen het grootste respect voor de manier waarop ze hun eigen land gecreëerd hebben uit het puin van het Ottomaanse Rijk, maar tegelijk ben ik ervan overtuigd dat toen een wel erg nauw kader geschetst werd voor wat het precies betekent 'Turk' te zijn. Sindsdien zijn generaties Turken opgegroeid met een model van burgerschap dat vooral de staat moet dienen, en dat finaal een belemmering is voor vooruitgang en democratische hervormingen.

Het is merkwaardig hoe scherp het imago van Turkije in het buitenland als de enige functionerende democratie in de moslimwereld contrasteert met de realiteit waarmee de Turkse bevolking zelf dagelijks geconfronteerd wordt. Veel optimisten zie ik toch niet rondlopen.

Geçmis olsun Türkiye! (Beterschap Turkije).

Soms snellen de Turkse columnisten me te hulp in het ordenen van mijn gedachten.

Ahmet Altan (Taraf Gazetesi) en Ece Temelkuran (Milliyet Gazetesi) reageren in hun columns op een recente aflevering van het programma 'Siyaset Meydani' (ATV).

Moderator Ali Kirca had daarin het idee opgevat Turkse en Koerdische kinderen uit te nodigen.

Ece Temelkuran, die als gaste in het programma uitgenodigd was, worstelt in haar column om woorden te vinden die beschrijven wat ze te horen kreeg: 'Wat die kinderen allemaal vertelden... Het was afschuwelijk om te zien hoe ze racistische, fascistische denkbeelden van volwassenen overnamen, de indruk gaven dat ze daarmee opgegroeid waren, zich die denkbeelden eigen gemaakt hadden.'

Ahmet Altan haalt in zijn column enkele citaten aan die duidelijk maken hoeveel werk er wat dat betreft aan de winkel is. Een meisje van 11 vertelde in de tv-uitzending dat het bombarderen van de PKK-kampen zal leiden tot de oplossing van het Koerdische probleem.

Altan betreurt dat een 16-jarige Koerdische jongen Abdullah Öcalan in de uitzending uitriep tot de 'Koerdische Atatürk'. De hele discussie is inderdaad niet gebaat met een nieuw taboe, een zoveelste 'untouchable'.

Zowel Altan als Temelkuran stelden vast dat jonge kinderen, die niet eens de lagere school afgewerkt hebben, opgevoed worden in een geest van 'wij tegen hen'. Altan verwijst naar een 9-jarig Turks jongetje dat hem de indruk gaf doordrongen te zijn van een soort van 'eigenaarschap' van Turkije, dat impliceert dat het hen toekomt de regels te stellen.

Altan: 'Terwijl hun leeftijdsgenootjes over internet, twitter, boeken, films en muziek kletsen of op hun kamer videogames spelen, nemen onze kinderen woorden in de mond als 'oorlog', 'leiderschap' en 'vijand' in de mond.'

Ook de oren van Temelkuran flapperden toen ze de Turkse kinderen hoorde uithalen: 'Waarom spreken ze Koerdisch? Dat ze daarmee ophouden!' ... 'Waarom leren hun moeders hen Koerdisch?' ... 'Eigenlijk zijn het Turken, maar ze weten het niet.'

Het regeringsinitiatief werd gelanceerd als een 'Koerdische opening'. Later kwam daar de omschrijving 'democratische opening' bij. Laat het ons nog maar wat ruimer stellen, en er ook een 'Turkse opening' van maken. Of zoals Temelkuran schrijft: 'In dit land dat praten verleerd is, zijn het vooral de Turkse geesten die moeten verruimd worden.'

De originele colums van Ahmet Altan en Ece Temelkuran vind je hier: Altan en Temelkuran.

Met de 'Koerdische opening' - al gauw herdoopt tot 'democratische opening' - en het deze week bekend gemaakte protocol met Armenië lijkt het plots snel te gaan in Turkije. Maar de geschiedenis leert dat optimisme hier vaak afgestraft wordt. Als reality bites in Turkije dan is dat altijd hard.

Ik heb het te doen met Minister van Binnenlandse Zaken Atalay, die door Erdogan voorop gestuurd werd om een gespreksronde te houden over een project dat zo vaag omschreven is dat er überhaupt niets over kàn uitlekken. Uit de communicatie van de regering leer je alleen maar waar het NIET over gaat; grondwettelijke hervormingen staan niet op de agenda. Daarmee komt de AKP haar eigen afspraak niet na.

Wie in Turkije zoiets lanceert als een 'democratische opening' moet ook de moed hebben te beseffen dat zoiets niet alleen gaat over de verhouding van de Koerden met Ankara. Het gaat om de verhouding van ALLE burgers van het land met de overheid. Het gaat er om dat in een democratie anno 21ste eeuw burgers mondig kunnen en mogen zijn. Hoe je dat klaarspeelt zonder aan een grondwet te raken waarvoor een militaire junta in 1980 de pen vasthield, is mij een raadsel.

Zijn de intenties van de regering Erdogan met die 'democratische opening' nog vaag, dan is het protocol met Armenië dat gisteren bekend werd gemaakt al beter omschreven. Het openen van diplomatieke betrekkingen en het uitbouwen van relaties in wederzijds respect wijzen erop dat Turkije en Armenië niet gedoemd zijn om gegijzeld te blijven door het verleden. Tenzij ze daar zelf voor kiezen natuurlijk.De achillespees in beide verhalen is immers de oppositie in het Turkse parlement. Het lijkt mij hoog tijd dat die eens wat aan soul searching doet.

Devlet Bahçeli, de voorzitter van de ultranationalistische MHP, heeft de gewoonte zijn gehoor toe te spreken alsof hij straathonden uit zijn voortuin wil verjagen.

Hoe contraproductief de MHP ook is in het zoeken naar oplossingen voor de problemen waar Turkije mee worstelt, de partij is tenminste consequent met haar eigen profiel. De partij is niet gebaat bij meer democratie, en is niet geïnteresseerd in een Turkije dat verhoudingen aanknoopt met Armenië. Het is het soort partij dat leeft van vijandbeelden. Werk die vijandbeelden weg, en de MHP verdwijnt.

Veel erger is dat hetzelfde kan gezegd worden van de CHP, die om God weet welke reden nog altijd lid is van de Socialistische Internationale. In haar logo staan 6 pijlen die de peilers van de republiek moeten voorstellen. Dat logo moet dringend aangepast worden door de pijlen niet naar buiten, maar naar binnen te richten. De CHP is een in zichzelf gekeerde kliek die steeds minder aansluiting vindt bij het electoraat, waar ze op de keper beschouwd ook op neerkijkt.

MHP en CHP cultiveren angsten en spelen verstoppertje achter zelf gecreëerde vijanden ('Amerika!', 'Europa!', 'De imperialisten!') om te verhullen dat ze geen toekomstproject hebben. Ze beweren op te komen voor de eenheid van het land, zonder zich af te vragen hoe het komt dat ze in een groot deel van het land sowieso geen stemmen halen.

Voor hen zijn de 4 soldaten die eerder deze week bij een aanslag door de PKK om het leven kwamen reden om te volharden in een politiek die al 30 jaar faalt. Met haar koppige houding voedt de oppositie precies datgene wat ze denkt te bestrijden.

Een goed jaar geleden werd ik geïnterviewd door Serdar Korucu, een jonge Turkse journalist die aan een boek werkte over de Koerdische kwestie. Serdar sprak voor zijn boek met een twaalftal buitenlandse journalisten die al geruime tijd in Turkije wonen over hun kijk op de problematiek.

Ondertussen ligt het boek 'Yabanci gazetecilerin gözüyle Kürt sorunu' ('Het Koerdische probleem door de ogen van buitenlandse journalisten) in de winkels, en dat is perfecte timing. Van komkommertijd is in Turkije dit jaar immers geen sprake.

Abdullah Öcalan, de gevangen genomen leider van de PKK, beweert midden augustus naar buiten te willen komen met een plattegrond voor de oplossing van het Koerdische probleem. Tenslotte heeft hij met zijn gewapende strijd de kwestie op de agenda geplaatst, tot groot onbegrip van de Turkse autoriteiten en - publieke opinie.

De AK-partij van Tayip Erdogan is blijkbaar bang in snelheid genomen te zullen worden door Öcalan. Ze lanceerde vorige week op haar beurt een initiatief dat de naam 'Koerdische opening' kreeg. Wat die opening precies inhoudt is niet duidelijk, maar dat belet niet dat er alweer een flinke polemiek is ontstaan.

Ik denk niet dat er een land ter wereld is waar je zo gauw als landverrader afgeschilderd wordt als in Turkije. Mij maak je echt niet wijs dat het enkel om semantische verschillen gaat. Patriottisme wordt hier niet enkel uitgedrukt in trots en ceremonieel, maar ook in termen van ontkenning, afkeer en angst.

En dat is een punt dat de AKP over het hoofd ziet. Hun verdienstelijke poging om een dialoog op te starten rond de Koerdische kwestie lijkt mij een doodgeboren kind zolang democratie hier geen breder draagvlak kent, zolang Turkije in plaats van een overlegcultuur een cultuur van demonisering kent. Dat veranderen is een werk van lange adem.

Het viel mij op dat in Serdar Korucu's boek alle correspondenten een vrij relaxte, optimistische kijk hebben op het Koerdische probleem. Ze weten waarover ze praten, zijn bereisd en belezen over het onderwerp, hebben interessante contacten, ervaringen en inzichten. En vooral, ze zijn niet gehinderd door de taboes waar de Turken zo mee worstelen. Je zou de mening van de buitenlandse correspondenten kunnen samenvatten als: erkenning van het probleem is al de halve oplossing.

De uitzondering op de regel is de correspondent afkomstig van Azerbeidjan, die helemaal geen Koerdisch -, maar enkel een terroristisch probleem ziet. Maar de persvrijheid in zijn land kennende is zijn rol wellicht eerder beperkt tot het conformeren van de verhoudingen tussen Turkije en Azerbeidjan ('1 volk, twee staten').

Ik weet dat het een absurde denkoefening is, maar als ik de Turkse jeugd iets cadeau zou willen doen, dan is het een festivalscène zoals die in Europa bestaat. Maar cultuurparticipatie is een woord dat in hele kleine lettertjes geschreven wordt in Turkije. Het resultaat is dat cultuurmanifestaties - sowieso erg geconcentreerd qua locatie - bezocht worden door een kleine bovenlaag van steeds weer dezelfde mensen.

Jeugdbewegingen ben ik in Turkije de afgelopen 7 jaar trouwens ook nog niet tegen gekomen. Ik vrees dat het idee van jongens en meisjes die hun tenten opslaan in een bos, zelf hun potje moeten koken, te moe zijn om te kunnen slapen, vuile moppen leren en achteraf drie dagen onder de douche moeten hier niet veel aanhangers zou kennen.

Ik ben ervan overtuigd dat zoiets een enorm gemis is voor Turkse jongeren. Een samenleving ruimte moet bieden aan jonge mensen om zich te ontplooien BUITEN het gezichtsveld en de controle van hun ouders, de buurt, de school, de autoriteiten.

Jammer genoeg is de overgang naar de volwassenenwereld voor Turkse jongeren veel minder geleidelijk dan voor Vlaamse jongeren. Ik definieer drie zulke overgangsmomenten in Turkije. Het eerste is het ÖSS, het beruchte toegangsexamen voor de universiteit, een jaarlijks fenomeen dat telkens weer voor onvoorstelbare stress zorgt in de levens van 18/19-jarige jongens en meisjes die aanvoelen dat ze drie uur de tijd krijgen om hun leven in een definitieve plooi te leggen. De legerdienst voor de jongens is zeker ook zo'n moment, maar met vrije keuze heeft dat niets te maken. De legerdienst is immers verplicht. Voor een meisje is het dan weer het huwelijk dat een streep trekt onder haar jeugd, en ik vertel niets nieuws door te stellen dat daar de familie meer dan een woordje in meespreekt. In geen van de drie rituelen is er veel ruimte voor twijfel, laat staat voor fouten. Van de ene op de andere dag ben je plots volwassen.

Ondertussen weten we ook hoe premier Erdogan denkt over alternatieve jongerencultuur. Recent, op weg naar een vergadering in Istanbul merkte hij vanuit zijn limousine een aantal jongeren op die op weg waren naar een muziekfestival.

Erdogan sprak zich ten overstaan van de pers laatdunkend over hen uit, en noemde hen 'gedegenereerd'. Alsof dat nog niet erg genoeg was, bleek later dat een aantal onder hen gearresteerd werd onder de beschuldiging dat ze de autoriteiten zouden beledigd hebben, en een nachtje in de cel hadden moeten doorbrengen. Eén van hen, een student in de rechten, verklaarde nadien aan de pers dat hij er niet aan dacht klacht in te dienen omdat hij liever zijn diploma haalt. Dat geeft alvast niet veel blijk van een groot vertrouwen in de rechtstaat.

De zogenaamde belediging van de autoriteiten bestond er trouwens uit dat de jongeren het 'metal-gebaar' (gestrekte duim en pink) in de richting van het konvooi hadden gemaakt.

De premier zou nog opkijken van de jonge mensen die in Turkije festivals bezoeken. Ik steek er mijn hand voor in het vuur dat de meerderheid onder hen meertalig is, belezen is, blijk geeft van een open geest, geen onderscheid maakt tussen religie / taal / ras, milieubewust, en geïnteresseerd is in politiek. Turkije heeft meer van zulke jonge mensen nodig, niet minder.

Al even discutabel was Erdogan's uitspraak over de moordzaak op een 18-jarig meisje in Istanbul, enkele maanden geleden. Het onderzoek naar de moord krijgt veel kritiek, maar Erdogan's verweer zegt even veel over de manier waarop hij omgaat met kritiek als over zijn wereldbeeld: 'Als we de jeugd loslaten, is ze losgeslagen'. De voormalige politiechef van Istanbul drukte zich over dezelfde zaak al even ongenuanceerd uit: 'Ouders moeten maar op hun kinderen letten.'

Jongeren die er een andere levensstijl op nahouden zijn in ogen van de premier dus 'gedegeneerd, en een bewijs van moreel verval'. Met zijn uitlatingen en houding plaatst Erdogan zich op dezelfde hoogte als de knokploeg van de islamo-fascistische Alperen Ocaklari-organisatie die enkele weken geleden een raid uitvoerden op een concert van klassieke muziek in het Topkapi-paleis omdat er tijdens de pauze alcohol geserveerd werd. Hoe ziet het ideale Turkije er in ogen van Tayip Erdogan eigenlijk uit?

Ondertussen profiteren de kinderen van de AKP-top rustig van de machtsposities van hun ouders door in de zakenwereld blitscarrières te maken. Ze leiden scheepvaartbedrijven, mediaconglomeraten en voedingsconcerns. Hun activiteiten duiken binnen de kortste keren op in de Turkse Top 500 van de grootste bedrijven. Bilal, de zoon van de premier, kon zich in zijn drukke bestaan als zakenman de luxe permitteren om deze zomer een verkorte legerdienst af te kopen. Toen hij afzwaaide, deed de gouverneur van de provincie Burdur hem persoonlijk uitgeleide. Normaal draven hoogwaardigheidsbekleders alleen op voor begrafenissen van jongens die tijdens hun legerdienst in Zuidoost-Turkije het ongeluk hebben op een PKK-landmijn te rijden. Wellicht vond de gouverneur dat Bilal het land een even grote dienst bewezen had.

Misschien moet de premier eens aan die festivalgangers de betekenis van het woord 'nepotisme' vragen.

Op sportief vlak viel niets af te dingen aan de nederlaag van Sugar Jackson tegen Selçuk Aydin, zaterdagavond in de Cola Turka Arena in Istanbul. De betere bokser heeft gewonnen, en dat was nu eenmaal de Turk.

Maar ik wil de lezers van deze blog even een denkoefening laten maken, en vooral beroep doen op diens fantasie.

Beeld u zich een bokskamp in tussen een Vlaamse - en een Turkse bokser in de Lotto Arena in Antwerpen.

Kan u zich voorstellen dat bij de opkomst van de Vlaamse bokser dienst assistent-coach een leeuwenvlag meedraagt, waarop de woorden staan: 'Beveel mij waar ik deze vlag moet planten, en ik voer het uit!'

Is het denkbaar dat de speaker hem aankondigt als 'onze Kruisvaarder', en er merchandising in die zin verkocht wordt? Dat er bij de opkomst van de Vlaamse bokser mensen in de zaal zijn die de Hitler-groet brengen? Dat er om de Vlaamse bokser aan te moedigen spreekkoren klinken zoals 'In de naam van God', 'Allah is groot'? en 'Vlaanderen is trots op jou!'

Hoe ongeloofwaardig die denkoefening ook mag zijn, het waren wel soortgelijke omstandigheden waarin Sugar Jackson afgelopen weekend in Istanbul vocht tegen Selçuk Aydin.

De leeuwenvlag vervangt u door de roodwitte Turkse vlag, de 'Kruisvaarder' was een 'Ottomaanse Strijder', de Hitler-groet door die van de Grijze Wolven, en de spreekkoren klonken als 'Bismillah Allah-u Ekber' en 'Türkiye seninle gurur duyuyor'.

In Turkije zal je nooit het oerdomme, vulgaire, platte en racisme meemaken zoals dat bij sportwedstrijden in Vlaanderen wel voorkomt. Maar je hebt er wel andere cocktails die diepbruin kleuren.

Het moet gezegd, tijdens de bijna 7 jaar die ik in Istanbul woon, heb ik Antwerpen flink zien veranderen. Meer dan Istanbul. Telkens ik in mijn thuisstad op bezoek ga, verbaas ik me over het aantal meisjes en vrouwen met hoofddoek die ik in het straatbeeld zie opduiken.

Ik kan het niet onderbouwen met cijfers, maar ik denk niet dat ik me vergis als ik stel dat het om grotere aantallen gaat dan in 2002, het jaar dat ik naar Istanbul vertrok. In Brussel, Amsterdam en Rotterdam overvalt me telkens hetzelfde gevoel.

Een Turkse vriendin die ik vorige week in Antwerpen rondleidde, was duidelijk verrast door al die doekjes op tram 12, op de Meir en in de buurt van Kai-Mook. Daar bovenop kwamen dan nog de berichten uit de Antwerpse athenea, waar studentinnen volgend schooljaar hun hoofddoek zullen moeten thuis laten.

Het invoeren van een hoofddoekverbod klinkt elke Turkse jonge vrouw bekend in de oren. Zo vertelde mijn vriendin me de anekdote dat toen ze, eenmaal geslaagd voor het ingangsexamen voor de universiteit waar ze zou studeren, naar het rectoraat geroepen werd. Daar werd haar gevraagd hoe zij stond tegenover het dragen van de hoofddoek. Dat gebeurde, zo begrijp ik, op een vrij intimiderende manier, waaruit duidelijk bleek dat mijn vriendin zich maar best van de hoofddoek distantieerde om haar studies te kunnen aanvatten. En ze bedekte haar haren niet eens.

En blijkbaar nemen Vlamingen die voor het eerst op bezoek gaan in Istanbul dezelfde verbazing en gevoeligheden mee naar de oevers van de Bosphorus. De vragen die ik te horen krijg, zijn klassiek. 'Zijn de hoofddoekjes ook hier in opmars?' 'Zijn er meer sinds de AK-partij regeert?' 'Wil die partij Turkije echt islamiseren?'

Wat ik dan antwoord? Ik waarschuw voor een te snel oordeel. Kan je een stad, laat staan een land beoordelen aan de hand van een vierdaags bezoek? Of een stad als je je vooral richt op toeristische attracties? En is de hoofddoek het enige waarop je een persoon kan op afrekenen?

Ik kan alleen maar vaststellen dat die hoofddoek blijkbaar een erg sterke symboolfunctie heeft. En dat geldt zowel voor zij die er eentje dragen als zij die er geen dragen. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.