Hubert van Humbeeck

Het was televisiedemocratie in de meest ware betekenis van dat woord. De Amerikaanse president Barack Obama inviteerde vorige week een keur van Democratische en Republikeinse politici voor een gedachtewisseling rechtstreeks op het scherm over de hervorming van de gezondheidszorg. Die ligt hem, zoals bekend, na aan het hart. Zo na dat critici Obama nu al vergelijken met kapitein Achab, die in de roman Moby Dick de witte walvis achtervolgt tot die jacht zijn dood wordt.

Wat Obama met de publieke brainstorm wou bereiken, werd niet helemaal duidelijk. Hij kon toch niet verwachten dat de oppositie zich rechtstreeks door zijn argumenten zou laten overtuigen. De hervorming zit vast in het parlement. De Democraten willen enkele tientallen miljoenen Amerikanen aan een betaalbare ziekte-verzekering helpen. De Republikeinen blijven erbij dat de plannen die daarvoor op tafel liggen te duur zijn. Het Huis van Afgevaardigden en de Senaat keurden elk een andere tekst goed die tegemoetkomt aan de wensen van de president. Die twee teksten moeten worden samengevoegd tot één hervormingswet, die dan opnieuw moet worden goedgekeurd. Dat leek tot voor kort geen hinderpaal. Tot de Republikeinen bij een tussentijdse verkiezing een Senaatszetel van de Democraten afsnoepten - en die ene zetel maakt een groot verschil. Hij helpt de Republikeinen net over de drempel die het mogelijk maakt om het Democratische wetgevende werk stokken in de wielen te steken.

Amerikanen maken zich vaak vrolijk om de tijdrovende Europese manier van besluitvorming. Nu lijkt hun eigen systeem aan een erger euvel te lijden. De kloof tussen Democraten en Republikeinen is zo diep dat het hele wetgevende proces vastloopt. Er is niet alleen de nieuwe ziektewet, die ondanks een ruime Democratische meerderheid toch niet op een normale manier door het parlement raakt. Hetzelfde lot is een belangrijke milieuwet beschoren, terwijl de twee partijen het ook niet eens worden over de installatie van een commissie die het gigantische begrotingstekort onder de loep moet nemen.

Er wordt vermoed dat Obama met zijn televisieshow voor het hele land wou aantonen dat de Republikeinen niet van plan zijn om positief oppositie te voeren. Als dat duidelijk is, kan hij een procedure beginnen die het mogelijk maakt om zijn plannen met een gewone meerderheid toch door te drukken. Dat het zo moet, mag Amerika zorgen baren. Partizaan verknipte kiesdistricten en de invloed van haatradio brengen steeds extremere poli-tici op de voorgrond. Het systeem werkt maar echt als de twee grote partijen meningsverschillen kunnen overbruggen, en dat lukt steeds minder.

Om de zaken te laten opschieten, legde de president ondertussen zelf een tekst op tafel voor een hervorming van de gezondheidszorg. Dat had hij, volgens critici, veel eerder moeten doen. Obama zou te slap omspringen met de presidentiële macht. En dan wordt niet bedoeld dat hij meer politiek overleg rechtstreeks op televisie moet voeren. In de concurrentie met China zingen zakenkringen steeds meer de lof van het autoritaire Chinese bestuurssysteem. En dat was tot voor kort toch echt ondenkbaar.

Hubert van Humbeeck

Het ging allemaal nog wat onhandig. De camera's moesten de voorzitter soms zoeken en het beeld van Herman Van Rompuy die bibberend een verklaring over Griekenland voorlas in de vrieskou van het Leopoldpark was niet meteen dat van een aanstaande wereldleider. Maar dit was dan ook niet de entree die hij hoopte te maken.

De eerste permanente voorzitter van de Europese Raad inviteerde de 27 staatshoofden en regeringsleiders van de Unie niet lang na Nieuwjaar voor een informele top over de economische situatie op 11 februari in Brussel. Hij kon toen niet vermoeden dat zijn initiatief in de schaduw zou staan van de Griekse begrotingsperikelen en de speculatiegolf tegen de euro die daar het gevolg van was. De vrees dat die crisis naar andere landen in de euro-zone zou overslaan, duwde het haardvuurgesprek dat Van Rompuy in gedachten had naar de achtergrond.

Dit was een dringende kwestie. Het was normaal dat in die omstandigheden veel aandacht ging naar Angela Merkel en Nicolas Sarkozy. De twee bespraken het Griekse probleem al tijdens hun bilaterale top in Parijs een week eerder. Het zijn ook Duitsland en Frankrijk die, indien nodig, geld op tafel moeten leggen. Dat ligt vooral in Duitsland moeilijk: de Duitsers hebben er genoeg van om de Europese rekeningen te moeten betalen. Daarom wordt de Grieken ook verzocht om eerst te proberen hun problemen zelf op te lossen.

Wat Van Rompuy als Europees voorzitter betekent, weten we dus nog niet. Hij had zijn eerste top nochtans zorgvuldig voorbereid. Hij vindt dat de Europese economie meer moet groeien dan ze nu doet. Dat is nodig om meer nieuwe banen te creëren en om het Europese sociale model overeind te houden. Hij had daarom, na breed overleg, een werkdocument opgesteld dat een sterkere sturing van de Europese economie door de Europese Raad voorstelt. De voorzitter van de Europese Raad houdt vast aan de bekende criteria die in het groei- en stabiliteitspact zijn voorzien, voor landen die lid zijn of willen worden van de eurozone. Hij zou daar andere criteria aan willen toevoegen, zoals structurele economische hervormingen en klimaatplannen. De Europese Raad zou, in die visie van Van Rompuy, als een soort van economische regering moeten werken. En dat zou betekenen dat hij meer moet bijeenkomen dan tot nog toe het geval is.

Zeker in de commentaren na de top werd de idee van een economische regering vrij snel opgepikt. Van Rompuy heeft goed begrepen dat Europa het op deze manier niet redt in een meer competitieve wereld. In de kleine kring rond het Schumanplein wordt zijn zakelijke aanpak overigens wel gesmaakt: hij is er niet om de eerste viool te spelen, maar om het hele orkest harmonieuzer te laten klinken. De Franse krant La Tribune meende zelfs een nieuwe Jacques Delors te hebben gezien - de Franse voorzitter van de Europese Commissie die de Europese scène twintig jaar geleden domineerde. Voor zoveel eer lijkt het wat vroeg. Herman Van Rompuy moet nu vooral vermijden dat hij te veel als de handpop van Merkel en Sarkozy wordt beschouwd. Als hij daarin slaagt, wordt veel mogelijk.

Hubert van Humbeeck

De president van de Verenigde Staten weet stilaan niet meer over welk probleem zich eerst te buigen. Hij is zijn supermeerderheid in de Senaat kwijt, die maakte dat hij zich bij het wetgevende werk niet om de Republikeinse oppositie hoefde te bekommeren. Als de economische motor niet snel weer aanslaat en voor banen zorgt, dreigt hij na de tussentijdse verkiezingen in november met een hem helemaal vijandig Congres verder te moeten werken. Het volk vraagt werk, en Barack Obama kan de schuld voor de belabberde toestand van de Amerikaanse financiële en economische huishouding steeds minder in de schoenen van zijn voorganger schuiven.

Tegelijk moet Washington zich zorgen maken over de confrontatie met de Volksrepubliek China. De regering-Obama koos er vorig jaar eerst voor om de Chinezen niet te veel tegen de haren in te strijken. Daar kwam drie weken geleden verandering in, na een incident waarbij het internetbedrijf Google betrokken was. Buitenlandminister Hillary Clinton kwam op voor meer vrijheid van meningsuiting in China, en Peking beet bits terug. China maakt sindsdien duidelijk dat het niet voor Washington wenst te knielen.

Zo kwam het vorige week tot een botsing over kwesties die nochtans niet nieuw zijn. Een Amerikaanse wapenlevering aan Taiwan, bijvoorbeeld, en een geplande ontmoeting van Obama met de Tibetaanse religieuze leider, de dalai lama. Peking zette de militaire samenwerking op ijs en dreigde met represailles tegen Amerikaanse bedrijven. China is ook niet van plan om de waarde van zijn munt te laten stijgen, die tot 40 procent ondergewaardeerd zou zijn. Dat biedt Chinese producten op de wereldmarkt een gigantisch voordeel. Chinese woordvoerders gaven ook te verstaan dat hun land er niet aan denkt om de VS te helpen tegen Iran als dat land zijn nucleaire programma niet herschikt.

Experts van het internationale diplomatieke toneel, zoals het gezaghebbende tijdschrift Foreign Policy en de denktank German Marshall Fund, zien een nieuw, zelfbewust China dat als de grote overwinnaar uit de financiële crisis is gekomen. Het vindt dat het van niemand nog lessen hoeft te krijgen - en zo gedraagt het zich ook. Het Westen weet niet goed wat het met dat assertieve China moet. Het heeft er gewoon geen vat op. Tot op de liberale hoogmis van het World Economic Forum in Davos viel vorige week weinig kritiek op het autoritaire Chinese systeem te horen. Peking lijkt ook niet direct van plan om een meer verantwoordelijke rol te spelen in de wereld. Zijn houding op de klimaatconferentie in Kopenhagen of in Afrika is op dat vlak weinig bemoedigend.

Barack Obama trapte veel Europeanen op het hart met zijn mededeling dat hij niet naar het oude continent reist voor de Europees-Amerikaanse top die dit voorjaar in Madrid wordt gehouden. China weegt op dit moment natuurlijk zwaarder. Maar Obama moet Europa ook niet te achteloos aan de kant schuiven. Hij kan alle steun gebruiken. Herman Van Rompuy riep de Europese leiders deze week in Brussel bijeen voor een top over de economische toestand. Het is tijd voor de voorzitter en voor de Unie om een punt te maken.

Hubert van Humbeeck

De partij van de Franse president Nicolas Sarkozy, de Union pour un Mouvement Populaire (UMP), heeft een comfortabele meerderheid in het parlement. Maar zeer gerust op de afloop van de regionale verkiezingen in maart is ze niet. Het gaat niet goed in Frankrijk, zoals het niet goed gaat in een groot deel van de geïndustrialiseerde wereld. Veel kandidaten willen liever niet te veel aan de zijde van de president worden gezien, en dus moet de UMP het geweer in volle campagne van schouder veranderen.

En dan schoot Sarkozy zichzelf nog in de voet met de rechtszaak tegen de voormalige premier Dominique de Villepin, een partijgenoot en politieke rivaal. Villepin werd vorige week vrijgesproken van de klacht dat hij Sarkozy vals zou hebben beschuldigd van het witwassen van zwart geld. Sarkozy beloofde dat hij hem daarvoor 'aan een vleeshaak zou hangen' - om maar te zeggen. Er volgt nog beroep in de zaak. Maar het gevoel is dat de president er in zijn eigen kamp een concurrent bij heeft die er alles aan zal doen om te verhinderen dat hij straks een tweede mandaat in het Elysée krijgt.

Het lijkt er daarom steeds meer op dat de president en zijn partij de doorgedreven discussie over de nationale identiteit - Qu'est-ce qu'être Français? - gebruiken om de aandacht af te leiden van de problemen waarmee het land echt worstelt. Om te beginnen de economische crisis en de werkloosheid. Er worden daarbij bijna vanzelfsprekend vooral moslims in het vizier genomen. Een commissie in de Assemblée stelde voor om het dragen van de boerka, een kledingstuk dat vrouwen van kop tot teen bedekt, te verbieden in scholen, ziekenhuizen en op het openbaar vervoer. De UMP denkt aan een wet die de boerka verbiedt op straat. Frankrijk nam niet zolang geleden een wet aan die het dragen van de sluier verbiedt op openbare scholen.

De hele discussie is de overheid ondertussen allang ontglipt en ontaardt in een lelijk partijtje moslimbashen. Van de goed vijf miljoen moslims in Frankrijk gaan er minder dan 2000 gehuld in een boerka op straat. Zij brengen, volgens de UMP, het voortbestaan van de republiek zelf in gevaar. Het debat daarover woedt niet alleen in Frankrijk. Een ernstige krant zoals de Amerikaanse International Herald Tribune vindt dat argument te gek voor woorden. Ze accepteert ook de vergelijking niet die de Fransen met de taliban in Afghanistan maken. De taliban verplichten vrouwen om die kledij te dragen. In Frankrijk gaat het om enkele vrouwen, die zich uit vrije wil zo kleden.

Maar zoals in andere Europese landen geldt ook in Frankrijk dat schelden op vreemdelingen politieke winst oplevert. Jean-Marie Le Pen en het Front National hebben er een carrière op gebouwd. Fransen die in het buitenland geboren zijn, wordt het moeilijk gemaakt om een nieuw paspoort te krijgen. De manier waarop ze hun afkomst moeten bewijzen, roept soms akelige herinneringen op aan de jaren dertig. Het maakt deel uit van het politieke spel om te proberen kiezers van andere partijen te overtuigen. Als hele bevolkingsgroepen daarvoor een stigma opgekleefd krijgen, zijn de grenzen van het politieke fatsoen ruim overschreden.

Hubert van Humbeeck

Het heeft te lang geduurd. Maar vorige week klonk er dan toch officieel protest tegen de Chinese praktijk om internetbedrijven die in het land zaken willen doen, te verplichten om hun zoekmachines aan banden te leggen. China eist dat informatie over onderwerpen zoals de gebeurtenissen op het Tiananmenplein in 1989 of het verzet in Tibet worden geblokkeerd. De bedrijven accepteren die druk omdat de Chinese internetmarkt uitermate winstgevend is. De Volksrepubliek heeft 350 miljoen internetgebruikers, meer dan welk ander land ook.

Met Google dreigt nu een van de meest succesvolle bedrijven van het voorbije anderhalve decennium ermee om zijn Chinese kantoren te sluiten. Hackers zochten zich begin deze maand in de bestanden een weg naar het mailverkeer van mensenrechtenactivisten, en dat vond het bedrijf niet kunnen. Google heeft een derde van de Chinese markt in handen, maar het wil nu weg.

Omdat Google niet zomaar een bedrijf is, leidde het protest meteen tot een politieke rel van formaat. Minder dan een jaar geleden nog vond minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton dat mensenrechten de relaties tussen de VS en China niet in de weg mochten staan. Nu riep ze op tot actie: bedrijven zoals Google, zei ze, moeten weigeren om nog mee te doen aan politiek gemotiveerde censuur. De reactie uit Peking volgde prompt. De regeringspers beschuldigde de Amerikanen van 'informatie-imperialisme': ze zouden proberen om hun eigen waarden door middel van het internet aan de rest van de wereld op te dringen.

Schooljongen

Het dispuut gaat natuurlijk ook niet om Google alleen. De botsing tussen de zogenaamde G2 - de VS en China, als de belangrijkste twee landen van de wereld - komt niet onverwacht. Barack Obama heeft het Amerikaanse buitenlandse beleid wel bijgestuurd, maar Washington vindt zichzelf nog altijd zwaarder wegen dan de rest. China van zijn kant weet dat het door niemand nog kan worden genegeerd, op geen enkel vlak. Het heeft bovendien veel Amerikaans overheidspapier in portefeuille, en dat doet de VS pijn.

Op bezoek in Peking en Shanghai werd Obama enkele maanden geleden net niet als een schooljongen behandeld. Washington kreeg van Peking de voorbije maanden op geen enkel vlak wat het wou. China blijft zich tegen sancties voor Iran verzetten en het weigert om de waarde van zijn munt te laten stijgen om de westerse economieën ademruimte te geven. Het land stopte in 2009 ook weer meer dissidenten in de cel dan tevoren. En dan was er natuurlijk de klimaatconferentie in Kopenhagen. Een zeer arrogante Chinese delegatie zette er niet alleen Obama voor het blok om een magere afspraak te aanvaarden, ze deelde de Europeanen ook een tik uit waarvan die nog altijd proberen te herstellen.

Omdat ook Japan duidelijk maakt dat het zich niet meer door Washington op de kop wil laten zitten, hebben de Amerikanen een probleem in Azië. Maar het is uitkijken voor iedereen die met Peking in zee wil. Het land is de vernederingen niet vergeten, die het moest ondergaan toen het door het Westen in de 19e eeuw op de knieën werd gedwongen. China gaat hoe dan ook zijn eigen weg.

Hubert van Humbeeck

Toen Barack Obama in een berekoud Washington de eed aflegde als de eerste zwarte president van de Verenigde Staten, hadden mensen tranen in de ogen. Hij werd zowel in Amerika als daarbuiten ontvangen als een soort van verlosser. De zucht van opluchting over het vertrek van George W. Bush moet tot ver in de ruimte zijn waargenomen. De nieuwe president erfde een land dat alleen nog controverse opriep. Het was betrokken in twee oorlogen en zijn falende financiële systeem lag aan de basis van de grootste economische crisis sinds de jaren dertig van de vorige eeuw.

Haatcampagne

Obama weet ondertussen dat er een verschil is tussen een verkiezing winnen en het land besturen. Thuis zette de Republikeinse rechterzijde haar gênante haatcampagne tegen zijn persoon onafgebroken verder. In het buitenland herstelde hij voor een goed deel het vertrouwen in de VS, maar zijn uitgestoken hand werd niet overal gretig aangenomen.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu legde bijvoorbeeld de eis van Obama om een einde te maken aan de nederzettingenpolitiek op de Westelijke Jordaanoever simpel naast zich neer. Iran laat hem geen andere keuze dan toch hardere sancties op te leggen. Op bezoek in Peking moest hij bijna door het stof om toch een schijn van eensgezindheid met de Chinese leiders op te houden.

Klimaattop

Het enthousiasme over Obama is de voorbije maanden ook in Europa bekoeld. Dat heeft onder meer met de klimaattop in Kopenhagen te maken, toen de Europeanen door de VS en China niet op de beslissende vergadering werden geïnviteerd. Los van elkaar putten zowel de Amerikaanse ambassadeur bij de Europese Unie als die bij het koninkrijk België, William Kennard en Howard Gutman, zich vorige week in Brussel uit om hun gehoor ervan te overtuigen dat hun baas het goed meent.

En dat we samen aan de kar moeten trekken. De VS, zei ambassadeur Kennard, moeten in de wereld het voorbeeld geven. Hij zei het niet, maar hij bedoelde dat je niet over democratie kunt praten en mensen opsluiten zonder vorm van proces. Of opkomen voor mensenrechten en tegelijk het gebruik van tortuur goedkeuren. Zoals je niet over het klimaat kunt praten, zonder China aan tafel.

Gezondheidszorg

Op die punten scoorde Obama goed. Toch moet hij nu vooral het verwijt horen dat hij niet doortastend genoeg optreedt. Zo sukkelt de hervorming van de Amerikaanse gezondheidszorg aan een slakkengang door het parlement omdat de president de Democratische Congresleden de vrijheid liet om zelf een tekst uit te werken. Waarnemers vragen zich af of hij misschien toch niet beter eerst aan extra banen had gedacht. Of meer tijd had moeten uittrekken om het gigantische begrotingstekort te lijf te gaan.

Kater

Het feest van vorig jaar zorgt alsnog niet voor een kater. Barack Obama tekende de contouren van wat een goed presidentschap zou kunnen zijn. Ambassadeur Kennard zei vorige week een beetje verontschuldigend dat vóór Obama geen president bij zijn aantreden zoveel werk op de plank had. Terwijl de tussentijdse parlementsverkiezingen van november nu al als een soort van referendum over zijn beleid worden beschouwd. Geen vak is zo hard en ondankbaar als de politiek.

Hubert van Humbeeck

Politiek Londen vraagt zich nog altijd af wat Geoff Hoon en Patricia Hewitt heeft bezield. De twee voormalige Labourministers vroegen vorige week in een brief aan hun collega's in het Lagerhuis om het vertrouwen in partijleider en premier Gordon Brown op te zeggen.

Brown kon het incident nog dezelfde dag sluiten als 'een storm in een kopje thee'. Sneeuw en vrieskou maakten dat het land die dag wel wat anders aan het hoofd had dan het zoveelste koningsdrama in de regeringspartij.

Tony Blair

Het was niet de eerste poging van Labourdissidenten om de premier te lozen.

Gordon Brown volgde Tony Blair op in de herfst van 2007. De partij stond toen, ook als gevolg van de oorlog in Irak, in alle peilingen op een dieptepunt. De wat stroeve Brown was onder Blair een uitstekende minister van Financiën, maar hij kon het tij niet keren. Hij moet voor eind mei algemene verkiezingen uitschrijven. Het tekent de wanhoop van een deel van Labour dat ze hun premier nu nog proberen weg te sturen. Als er in de coulissen al een opvolger klaar zou staan, kan die de achterstand op de Conservatieven in die korte tijd onmogelijk goedmaken.

Brown heeft niet alleen zijn imago tegen. De Britten zijn de oorlog in Afghanistan beu en tegelijk worstelt Brown, zoals al zijn Europese collega's, met de gevolgen van de financiële crisis. In 2008 trilde Westminster op zijn grondvesten, toen duidelijk werd dat veel parlementsleden erg soepel omsprongen met hun kostenregeling.

Het schandaal trof vooral de meerderheid. Dat heeft ook met de slijtage van de macht te maken: Labour levert sinds 1997 de premier. Sterven is een kunst, schreef het weekblad The Economist vorige week. 'De regering gaat straks heen op de chaotische manier waarop ze het land de voorbije jaren heeft bestuurd.'

Dat harde oordeel doet Gordon Brown niet helemaal recht. Zeker is hoe dan ook dat Labour er niet in is geslaagd om een einde te maken aan het gestook tussen de aanhangers van Blair en die van Brown. Hewitt en Hoon gelden, bijvoorbeeld, als onversneden blairites .

Om het mes nog dieper in de wonde te steken, beloofde de Conservatieve leider en gedoodverfde volgende eerste minister, David Cameron, dat een regering onder zijn leiding op alles zal bezuinigen, maar niet op de gezondheidszorg. Traditioneel het troetelkind van Labour.

Cameron moet alleen niet te vroeg victorie kraaien. Hij heeft in de peilingen nog een riante voorsprong, maar die is toch tot minder dan 10 procent geslonken. Veel Britten houden dit keer echt rekening met een hung parliament : dat geen enkele partij de meerderheid van de zetels behaalt. Als er een coalitie moet worden gevormd met de liberaaldemocraten, de derde partij, is Brown nog niet weg.

Belangrijke verkiezingen

Er zijn dit jaar gemeenteraadsverkiezingen in Nederland, regionale verkiezingen in Frankrijk en tussentijdse parlementsverkiezingen in de VS. Maar de belangrijkste verkiezingen worden in 2010 ongetwijfeld in het Verenigd Koninkrijk gehouden. De hele Europese Unie draait om het samenspel tussen Berlijn, Parijs en Londen. Gordon Brown of David Cameron: het maakt ook voor ons een verschil.

Hubert van Humbeeck

Een spreekbuis van een van de vele actiegroepen in Kopenhagen zei het zo: 'We hadden Churchill verwacht en we kregen Chamberlain.' Hij verwees daarmee naar de onverwoestbare Engelse oorlogspremier en naar zijn voorganger, van wie later werd gezegd dat hij zich op de conferentie van München in 1938 door Adolf Hitler had laten inpakken. Het was niet helemaal duidelijk wie er met Churchill en Chamberlain werd bedoeld - het was wellicht Barack Obama - maar de uitspraak vatte in ieder geval goed het gevoel samen dat na afloop van de klimaatconferentie overheerste. Dat er een kans was gemist om de opwarming van de aarde globaal aan te pakken. En dat politieke berekening en gebrek aan moed daarbij een hoofdrol hadden gespeeld.

Nadat enkele weken geleden duidelijk was geworden dat in het spoor van Obama veel wereldleiders naar Kopenhagen zouden afzakken, nam de hoop toe. Dat soort volk verplaatst zich doorgaans alleen als er op succes kan worden geklonken. De conferentie eindigde ook met een soort afspraak, maar het was bijlange niet het grote klimaatakkoord waarop was gerekend. De belangrijkste chefs werden het onder elkaar eens dat de temperatuur niet met meer dan twee graden Celsius mag stijgen en dat de ontwikkelingslanden geld moeten krijgen om hun eigen klimaatplannen te realiseren. Van enige controle is er in de korte tekst geen sprake. Dat was nochtans waarop zeker de Europese Unie had gehoopt.

Het ging in Kopenhagen bij momenten ook meer over geld dan over de uitstoot van broeikasgassen. Volgens de Braziliaanse president Luis Inacio Lula da Silva is meer geld voor de ontwikkelingslanden niet meer dan een passende vergoeding voor de vervuiling die is aangericht door landen die al in de vroege 19e eeuw industrialiseerden. De Chinese premier Wen Jiabao zei dat de wereld vandaag niet kan wegkijken van de verantwoordelijkheden van het verleden.

Vooral de Chinees kreeg uiteindelijk de schuld voor de mislukking, maar ook Barack Obama was niet bereid om ver te gaan. Hij hield in Kopenhagen permanent anderhalf oog op Washington gericht, waar de Senaat verregaande klimaatplannen niet zeer genegen is. De economische situatie is nog altijd veel te slecht om de autobouwers en de zware industrie het leven moeilijker te maken dan het al is. Het was snel duidelijk dat het resultaat van de klimaatconferentie volledig zou afhangen van de match tussen de grootste twee vervuilers op de planeet, de VS en China - ook wel de G2 genoemd. Kopenhagen bood een mooi beeld van de pikorde die voortaan in de wereld geldt. Toen het erop aankwam, wogen vervolgens ook India, Brazilië en Zuid-Afrika zwaarder dan Europa.

Dit gezegd zijnde, stonden de Verenigde Naties ook nooit dichter bij een akkoord over de opwarming van de aarde dat alle landen bindt. Het veelgeprezen verdrag van Kyoto uit 1997 werd nooit door de VS geratificeerd en het engageerde landen zoals China en India helemaal nergens toe. De actiegroepen moeten maar denken dat een veldslag is verloren, maar niet de oorlog.

Hubert van humbeeck

S i vis pacem, para bellum . Als je vrede wil, bereid dan de oorlog voor. De gedachte was al in de Romeinse tijd zo goed als spreekwoordelijk. Barack Obama herinnerde er vorige week aan, in zijn toespraak in Oslo waarmee hij de Nobelprijs voor de Vrede 2009 accepteerde. Het was ook een beetje bitter dat de laureaat van de belangrijkste vredesprijs net een week eerder het sturen van extra troepen had goedgekeurd om de oorlog in Afghanistan op te voeren. Het was al niet overal goed gevallen dat de Amerikaanse president na nauwelijks meer dan een half jaar in het Witte Huis was gelauwerd.

Obama trapte in Oslo dus een beetje een open deur in. Want natuurlijk maakt vrede het soms noodzakelijk dat er oorlog wordt gevoerd. Het klonk alleen een beetje flauw om daarbij meteen naar Adolf Hitler te verwijzen, als het voorbeeld van een man die alleen met brute macht kon worden geklopt. Het was interessant geweest om te vernemen hoe het principe bijvoorbeeld in Oost-Congo kan worden toegepast, waar de voorbije jaren honderdduizenden burgers zijn geterroriseerd en omgebracht - ondanks de aanwezigheid van een internationale troepenmacht.

Dat gezegd zijnde, kan de oorlog in Afghanistan Obama ook niet worden aangerekend. De internationale gemeenschap vond het goed dat de Verenigde Staten tot in Afghanistan op zoek gingen naar de leiders van Al-Qaeda, de organisatie die de aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington had beraamd. Er stelde zich wél een probleem met die andere oorlog, die Obama van zijn voorganger erfde, en waar hij zo snel mogelijk van afwil. Wat de voormalige Britse premier Tony Blair daar nu ook van zegt, in Irak diende de oorlog de vrede in geen geval. Vorige week kwamen er bij een aanslag in Bagdad nog eens 120 mensen om het leven. De Amerikanen wekken graag de indruk dat de klus daar geklaard is, maar ze laten er iets achter waarvan op dit moment niemand kan zeggen wat ervan komt. Sjiieten, soennieten en Koerden beschouwen geweld nog altijd als een oplossing.

Wat in Afghanistan fout liep, had te maken met de manier waarop de VS de rechtsstaat in de nasleep van 11 september als het ware in wachtstand plaatsten. Mensen werden opgepakt en zonder veel bewijzen en kans op een fair proces in mensonterende omstandigheden opgesloten. Obama beloofde in Oslo opnieuw dat de gevangenis van Guantanamo dicht gaat. De uitzonderingsrechtbanken worden opgedoekt en er wordt niet meer gemarteld. Op militair vlak verzet de president zich tegen de vraag van zijn generaals om meer gebruik te maken van zogenaamde drones , computergestuurde vliegende bommen die vaak veel burgerslachtoffers maken.

De Verenigde Staten lijken zich met deze president opnieuw meer bewust van hun voorbeeldfunctie in de wereld. Het gaat niet alleen om een oorlog, maar ook om de manier waarop hij wordt gevoerd. Op het slagveld en daarbuiten. Barack Obama gaf zichzelf in de kerstshow van Oprah Winfrey een grote onderscheiding voor zijn eerste jaar in Washington. Als het om het herstel gaat van het aanzien van Amerika in de wereld, maakte hij inderdaad alsnog weinig fouten.

door Hubert van Humbeeck

De wereld moest geduld oefenen, maar vorige week was het zover. In een gepaste omgeving, voor de militaire academie in West Point, zette Barack Obama zijn plan uiteen om begin volgend jaar 30.000 extra soldaten naar Afghanistan te sturen. Goed een week voor hij naar Oslo reist om er de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst te nemen, mocht dat niet cynisch klinken.

Vervolgens repten topdiplomaat Richard Holbrooke en minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zich met bekwame spoed naar Brussel om er de bondgenoten in de NAVO op hun beurt om meer steun te vragen. Alles bij elkaar krijgt de Amerikaanse opperbevelhebber in Afghanistan, generaal Stanley McChrystal, straks uiteindelijk toch zo goed als de 40.000 extra troepen waar hij om had gevraagd. McChrystal vindt dat hij dat nieuwe leger nodig heeft om de sluipende terugkeer van de taliban te keren. Hij wil de vijand met een massale inspanning helemaal wegdrukken, zoals dat anderhalf jaar geleden in Irak is gelukt.

Maar de boodschap van de politicus Obama was dubbel. Hij suste zijn generaal aan de ene kant met meer soldaten en beloofde zijn achterban aan de andere kant dat hij die over anderhalf jaar weer zou beginnen terug te trekken. Ook de bondgenoten zouden maar meedoen als het einde in zicht kwam. Er moesten dus veel mensen naar de ogen worden gekeken, en dat maakte het beeld troebel. De president wekte zo ook een beetje de indruk dat de taliban, als ze het maar zo lang volhouden, over anderhalf jaar vrij spel krijgen.

Medewerkers van de president probeerden snel om de schade te beperken. De soldaten zouden alleen vertrekken als het Afghanistan beter gaat, niet alleen op militair vlak maar ook in de opbouw van de hele samenleving. Veel hangt af van het Afghaanse leger. Als de grootste bevolkingsgroep in het land, de Pashtun, dat niet willen, is het uitgesloten dat het leger over afzienbare tijd taken van het bondgenootschap overneemt. Maar die Pashtun leveren ook de bulk van de taliban en ze zijn in het Afghaanse leger niet zeer geneigd om ter wille van de internationale gemeenschap tegen hun volksgenoten te vechten. Bovendien hebben de voorbije presidentsverkiezingen duidelijk gemaakt dat Afghanistan nog niet snel transparant en democratisch wordt bestuurd.

En dan is er natuurlijk Pakistan, waarvan nooit helemaal zeker is aan welke kant het echt staat. De Amerikaanse strategie kan alleen slagen als het Pakistaanse leger de taliban van zijn kant helemaal tegen de grens met Afghanistan platdrukt. Maar omdat de Pakistaanse generaals denken dat de moslimfundamentalisten nuttig zijn in de oude, bittere vijandschap met India houden ze de voet op de rem.

Het lijkt in Afghanistan stilaan steeds meer op een oorlog die niemand echt kan winnen. De populariteit van Obama zakte vorige week voor het eerst onder vijftig procent. Dat heeft nu meer met de economische crisis dan met Afghanistan te maken. Over achttien maanden is dat anders. Tien jaar nadat de Amerikaanse interventie in Afghanistan begon, slaat dan het uur van de waarheid. Voor Obama. Maar ook voor de Afghanen zelf.

Hubert van Humbeeck