Nieuws

Tom Lanoye vernietigde wat er was

07/09/2009 14:30

Eind deze maand verschijnt de nieuwe roman van Tom Lanoye: 'Sprakeloos'. Gisteren sprak de auteur voor het eerst over dit monument voor zijn moeder.

Tom Lanoye was 'ontzettend gespannen', bekende hij op Manuscripta, het literair festival waarmee Nederland sinds drie jaar in Amsterdam het boekenseizoen opent. Het was gisteren de eerste keer dat hij over zijn nieuwe roman 'Sprakeloos' zou vertellen en twee scènes zou voorlezen. 'Die spanning zegt al veel over mijn moeder.'

'Sprakeloos' is niet zomaar een nieuw boek. Het is achttien jaar na 'Kartonnen dozen' opnieuw een autobiografische roman. Zo vrolijk en melancholiek zijn ontdekking van een onmogelijke liefde stemde, zo hartverscheurend moet 'Sprakeloos' zijn. Lanoye vertelt over zijn ouders, de jarenlange aftakeling van zijn moeder die aan afasie leed, en haar pijnlijke reactie op zijn coming out.

'Het is een van de moeilijkste boeken die ik ooit heb gemaakt', zei Lanoye tegen interviewer Margot Dijkgraaf. 'Ik moest gruwelijke scènes schrijven: hoe ik mijn moeder uit haar flatje moest laten weghalen door twee ambulanciers terwijl ik wist dat ze daar nooit meer terug zou komen. En tegelijk moest het ook een komisch boek zijn. Die balans vinden tussen tragedie en komedie is niet zo makkelijk.'

Hij kon 'Sprakeloos' pas voltooien nadat ruim een jaar geleden zijn vader overleed. 'Het gebeurt mij maar zelden dat het niet echt loopt. Zoals ik aan het eind van het eerste hoofdstuk concludeer: ik zat op mijn vader te wachten. Toen hij stierf, heb ik alles weggegooid en ben ik opnieuw begonnen. Ik besefte: ik kan niet over mijn moeder schrijven zonder over mijn vader te schrijven.'

Hoewel hij niet gelooft dat iemand verdriet van zich af kan schrijven, had hij 'schrik om alles opnieuw te beleven'. Het was 'een uitgesteld rouwproces, dat wel.'

Monument
Lanoye had een monument voor zijn ouders opgericht, vond Dijkgraaf. 'Nee', schudde de schrijver zijn hoofd. 'Het is een boek geworden. Literatuur legt niets vast, het vernietigt wat er was. Personen worden personages. Hoe levensecht alle scènes ook zijn, de waarheid pak je nooit. Literatuur blijft een illusie. Een onmisbare illusie, maar een illusie. De vergankelijkheid blijft.'

Ook na voltooiing van 'Sprakeloos' resteren Lanoye daarom onbeantwoorde vragen: 'Hoe komt het dat we niet met de dood om kunnen gaan? Hadden we niet eerder de stekker uit de machine die zijn moeder in leven hield moeten trekken? Waarom moest mijn moeder eerst haar waardigheid volledig verliezen? Alleen maar omdat wij de gruwelijkheid van het einde niet onder ogen konden zien en het zo nog gruwelijker maakten.'

'Sprakeloos' verschijnt op 28 september in België en op 30 september in Nederland.

Maarten Dessing

Print deze pagina

Meer artikels over:

• Tom Lanoye -

• 'Sprakeloos' -

• 'Kartonnen dozen' -

• autobiografische roman

Reageer Ongepaste reactie?