En de Vlaamse thriller, hij ploegde voort
23/10/2009 14:00
Vlaamse auteurs van thrillers zoeken niet zozeer naar vernieuwing, maar naar een steviger houvast, een betere onderbouwing van het genre. De Hercule Poirotprijs draagt daartoe bij, door het aanbod omstandiger te presenteren.
De hype van het jaar komt, zoals al meer is gebeurd, uit Zweden: van de Millenniumtrilogie zijn wereldwijd ondertussen al meer dan 15 miljoen exemplaren verkocht. Voor auteur Stieg Larsson, een man met uitgesproken communistische sympathieën die zijn schatplichtigheid aan het schrijverspaar Sjöwall en Wahlöö erkende, komt dat alvast te laat: hij is al vijf jaar dood. En het had hem wellicht ook koud gelaten.
Maar Larsson zette wel de trend voor een nieuwe lading maatschappijkritische, sombere boeken die pleiten voor een nieuwe ethiek maar daar ook de hopeloosheid van inzien. In zijn kielzog zit zijn jonge landgenoot Jens Lapidus. Diens Stockholmtrilogie, waarvan het eerste deel (Snel geld) in het Nederlands vertaald is, lijkt de geflopte verzorgingsmaatschappij nog wel een tijdje als canvas te zullen gebruiken.
Aan het andere eind van het thrillerspectrum staan de etherische complotontwikkelaars, genre Lincoln Child of Dan Brown. Het verloren symbool van die laatste kan het succes van zijn Da Vinci-code echter nergens evenaren.
Zo'n omvattende ambities vind je echter zelden in de Vlaamse thrillerliteratuur. Onze auteurs laten zich graag meedrijven op idées reçues en het vaste stramien van de klassieke whodunit - of vooral: hoe is het gedaan, en waarom. Eerder dan naar vernieuwing wordt er vooral gezocht naar een steviger houvast, naar een betere onderbouwing van het genre.
De Hercule Poirotprijs draagt daartoe bij, door het aanbod omstandiger te presenteren. Het Genootschap van de Vlaamse Misdaadauteurs pakte zelf uit met een Dag van de Misdaad in Antwerpen. Op acht bijzondere plekken presenteerden 24 auteurs zich daar met lezingen, een misdaadspel, een spookhuis, en een heuse politieschietoefening. Vaandeldrager Pieter Aspe overschreed dit jaar de magische grens van twee miljoen verkochte exemplaren. Om van de verfilmingen nog maar te zwijgen.
Maar draagt dat alles ook bij tot een hogere kwaliteit? Daar bestaat gerede twijfel over. In 2009 verschenen zo'n 35 thrillers van eigen bodem. Veel nieuwelingen waren daar niet bij.
Hitler 1945-1953, een one-shot van reclamemaker Wim Schamp over alternatieve geschiedenis, is thematisch niet echt origineel, en nog minder overtuigend qua stijl en uitwerking. Bij uitgeverij Van Halewyck verschenen zwakke thrillerdebuten van Hans Declercq (Hoe zwart is de duivel?) en Bram Dehouck (De minzame moordenaar).
Veelbelovend waren de eerstelingen (in het genre) van Guido Eekhaut en Ludo Schildermans. Laatstgenoemde is ongetwijfeld de origineelste met Het pigment (Q), een lust om lezen voor de kunstliefhebber, ondanks de doorzichtige plot.
Eekhaut doorzwom al vele watertjes en heeft fantasy en sciencefiction nu ingeruild voor de misdaad. Absint (Mynx) is een gedisciplineerd, ingehouden en degelijk werkstuk omtrent de infiltratie van de Russische vastgoedmaffia. De stijl lijkt erg op die van Rode aarde (Manteau).
Debutante Nellie Mandel weet daarin een mensenjacht op het Canadese Prince Edward Island in goede, beheerste banen te houden.
Een reeks bekende auteurs hapt ondertussen naar adem. Bij Deflo, Pieter Aspe, Rudy Soetewey en Lydia Verbeeck is dat nog minder het geval. Deflo's Lust (Manteau) tast de stilistische en thematische grenzen van het genre af, zijn Schimmen grijpt wellicht terug naar het traditionele pedofilietrauma.
Misleid (Manteau) van Aspe is alweer een redelijk aanvaardbare schets van onbehagen en de duistere kant van succesvolle zakenlui. De verwachte nieuwe Aspe, De cel, kondigt zich aan als de ontrafeling van een wijdvertakt drugsdelict. Soeteweys Vrienden (Kramat) is een fijn huis clos in onvervalste Agatha Christiestijl. De Lierse stadsgids Lydia Verbeeck (Manteau) leverde met Verzegeld een sterke derde historische thriller af.
Maar bij anderen zit de klad erin. Benny Baudewyns (De Walpurgisnachtmerrie, The House of Books) en Van Loock & Sluszny (Amulet, Vrijdag) hebben steeds meer moeite om zich niet te overrekken in hun ambitieuze avonturen. De factionthriller van Bob Mendes (Vuil geld, Manteau) is over zijn commerciële hoogtepunt heen.
Oud-Poirotprijswinnaar Jonathan Sonnst mispakt zich volledig in zijn zevende thriller, Mevrouw de dictator (Manteau), en reikt niet meer tot aan zijn eigen enkels ten tijde van Razborka. Ronduit zwak presteert Stan Lauryssens, die zichzelf en zijn al dan niet ingebeelde strapatsen met Salvador Dalí te kijk zet in Bloedrozen. Een afknapper, die hij maar beter rechtzet in zijn voor begin volgend jaar aangekondigde thriller.
Bracht 2009 dan geen verademing? Van de ronduit zwakke publicaties van Christian De Coninck, vader en zoon Bogaerts, Hubert Van Lier en Stefaan Van Laere komt de nieuwe wind zeker niet. Te academisch of gewoon krakkemikkig geschreven. Een Jo Claes of Piet Baete halen nauwelijks de middelmaat. En de vrolijke pasticheurs Paul Jacobs (Een ijskoud gerecht, Hautekiet) en Toni Coppers (duidelijk verzwakt in Engel, Manteau) slagen er niet in hun beperkte kunstkringen te doorbreken.
Er moet dus soelaas gezocht worden bij de vaste waarden, of bij einzelgängers zoals Roger Schoemans (Davidsfonds), die in Hengst driftig nieuwe aanstootgevende domeinen blijft aanboren. Of van Marc Cave, die in Zwart goud (Manteau) eindelijk zijn draai gevonden heeft.
Heel opvallend blijft het verbijsterende gebrek aan politiek engagement en de angst om diep in de eigen Vlaamse geborneerdheid te duiken. Wat Scandinavië met zijn duistere kanten kan (onderdrukking, racisme, vereenzaming) ontaardt in Vlaanderen blijkbaar altijd in een pamflet pro domo of in een geforceerde, politiek correcte benadering.
Het valt te hopen dat huisarts Marc Cosyns begin volgend jaar met zijn debuut, Het jaar van de Libra (Manteau), die valkuil ontwijkt.
2009 was het jaar van de os, een jaar van duwen en trekken, zweten en zwoegen om het genre in het spoor te houden. Een jaar waarin de heimwee naar een eng of geestig verhaal van Jef Geeraerts of Aster Berkhof toeneemt.
Of als het even kan van Bart Holsters. Aan John Vermeulen, de miskende, kunnen we het niet meer vragen. Hij koos dit jaar voor de dood.
Lukas De Vos
Meer artikels over:
Vaandeldrager Pieter Aspe overschreed dit jaar de magische grens van twee miljoen verkochte exemplaren. - ©Belga
Deze website is auteursrechtelijk beschermd. Wenst u artikels te scannen, digitaal op te slaan, te drukken, meermaals te kopiëren of commercieel te gebruiken ? Contacteer Ann Soete, 051-266 570, 