Mensen

Tom Lanoye: "Ik ben geen militante atheïst"

07/05/2008 12:00

Op 15 mei gaat Atropa, zijn nieuwe toneelstuk, in première in Het Toneelhuis. In een interview praat schrijver Tom Lanoye onder meer over zijn mensbeeld, zijn respect voor gelovigen en de grenzen aan de vrije meningsuiting.

OVER ZIJN MENSBEELD: 'Ik ben het werk van Willem Frederik Hermans aan het herlezen. Een fascine­rend oeu­vre. De centrale stelling luidt dat wij in een sa­­dis­­tisch universum leven. Vol­gens Her­mans pro­­­du­ceert het bestaan uitsluitend ellende, ver­val, ziek­te, dood - volledige zin­loos­heid, kor­tom. Ook bij schrijvers als Albert Camus en Mi­chel Houel­­lebecq vind je die stel­ling terug. Zo­als Houel­lebecq het formuleert: het leven breekt uit­ein­de­­lijk toch altijd je hart. Nu, ik ben het daar niet helemáál mee eens. Ik spreek liever van een tragisch dan van een sa­­dis­tisch universum. Dat wil zeggen: ik ben er evenzeer van overtuigd dat alles eindigt in af­ta­­ke­ling en verval, maar on­der­weg zie ik toch ook schoonheid, is er ook hoop. Al­leen maar schoonheid en hoop vind ik ver­velend. Maar van alleen katers en af­ta­ke­ling word je te cynisch. Je hebt de twee nodig. En in die dualiteit zit de tra­giek.'

OVER ZIJN ATHEÏSME: 'Zoals ik altijd schrijver ben geweest, ook toen ik het nog niet was, zo ben ik ook al­­tijd ongelovig geweest. Ik heb geen talent voor godsdienst. Ik ben wel een cultureel-so­cio­lo­gi­sche katholiek. Mijn ouders waren, zeg maar, middenstandsgelovig - ze gingen weleens naar de kerk. Mijn moeder vertelde vaak dat ik als klein jongetje na de preek van de pastoor al­­tijd rechtsprong om te applau­disse­ren. (lacht) Ik zal het toen al gezien hebben als een soort show. Maar geloven? Nee. Misschien heb ik het atheïsme ook vrij snel opgepikt doordat mijn ou­­dere broers en zus in de jaren zestig al volop aan de ontkerstening be­zig waren. Maar ik heb mij dus niet aan het ge­­loof hoeven te ontworstelen. De Bijbel vind ik een belangrijk boek, li­te­rair ge­­sproken - maar ik hou nóg meer van mythologieën die ik zelf bedenk. Ik ben ongelovig, maar ik ben geen militante atheïst. Met dat schuim­bekkende atheïsme, van mensen die zich blijkbaar be­­dreigd voelen in hun identiteit, wil ik zelfs niets te maken hebben. Ik voel mij niet bedreigd, en zolang ze mij niet uitschelden, heb ik respect voor mensen die ge­lo­ven.'

OVER VRIJE MENINGSUITING: 'Men verwart het récht op vrije meningsuiting met de vrije me­­­nings­uiting op zich. Men verabsoluteert de vrije meningsuiting. En men gaat er voetstoots van uit dat er een wet­te­lijk recht op kwetsen be­staat. Dat heb ik nog nergens gelezen. The right to offend zegt niets over zinloos kwetsen. Wij hebben een wet tegen pesten, en niemand be­­twist dat die zijn nut heeft. Welnu, er be­staat ook zoiets als maatschappelijk pes­­ten. Als Theo van Gogh alle mos­­lims gei­ten­­neu­kers noemt, kan ik daarom lachen. Als hij dat honderd keer doet, vergaat het lachen mij. Je moet met al­les kunnen lachen, maar hoe heikeler het on­der­werp en hoe geladener de are­na, hoe beter de grap moet zijn. Maar grenzen zijn er uiteraard. Het is simplistisch om dat te ontkennen. Het doet zelfs afbreuk aan de kracht van de meningsuiting. Als ik volslagen vrij ben, heb­­ben mijn woor­den geen gewicht meer. Wat betekent sa­­tire nog als alles altijd zo­maar kan wor­­den ge­zegd? De kunst van satire bestaat er net in om met die grens te spelen. Dat on­ge­rem­de en ta­lent­loze schelden, zoals je dat op allerlei blogs en fora ziet, daar heb ik veel moeite mee.'

OVER DE ZIN VAN HET LEVEN: 'Mij is beloofd dat ik mil­der zou wor­den met het stijgen der jaren. Nou, dat valt dik tegen. Waarom moeten wij lijden en af­ta­­ke­len? Waar­om moeten wij vrienden en ver­wan­­ten kwijt­­spelen? Dat heeft geen enkele pater, geen enkele fi­lo­soof of geen enkele we­ten­schap­­per voor mij al be­te­kenisvol kunnen oplossen. Het enige wat mij soe­laas biedt, is dat ik er­­over kan schrij­­ven. Dat ik een lied van vergankelijkheid kan zingen tot le­ring en vertier van mijn even deer­niswekkende lot­ge­no­ten. Misschien is dat mijn religie. Het is in elk geval mijn the­­ra­­pie.'

Joël De Ceulaer

Print deze pagina

Meer artikels over:

• Tom Lanoye -

• literatuur

Reageer Ongepaste reactie?