België

'België is geen ideale federale staat'

20/05/2009 14:21

De Amerikaans-Nederlandse politoloog Arend Lijphart over consensusdemocratie, de opkomstplicht bij verkiezingen en het succes van het politieke populisme.

Arend Lijphart verwierf eind jaren zestig al wereldfaam met zijn studie van het Nederlandse politieke systeem. De vraag was hoe het verzuilde en heterogene Nederland toch een stabiele democratie kon zijn. Lijphart vond het antwoord in de pacificatiedemocratie: de zuilen leven naast elkaar, maar aan de top ontmoeten de leiders elkaar om praktische compromissen te sluiten waarbij iedereen zijn deel kreeg.

Lijphart plaatst ook de 'consensusdemocratie' tegenover de 'meerderheidsdemocratie': ons systeem van evenredige vertegenwoordiging, coalities en overleg en het systeem dat er, zoals in het Verenigd Koninkrijk, op gericht is om één partij aan alle macht te helpen.

Lijphart noemde België ooit het beste voorbeeld van de consensusdemocratie, maar daar zet hij tegenwoordig vraagtekens bij. 'Het federale bestel is ingewikkelder dan wenselijk. Als je de details van het Belgische probleem kent, is het misschien allemaal logisch, maar dit is geen ideale federale staat.'

In landen zoals Nederland en België klinkt regelmatig de roep om een meerderheidssysteem, omdat het tot een besluitvaardiger bestuur zou leiden.

'De consensusdemocratie zou te traag werken. Te veel compromissen zouden de slagvaardigheid averechts beïnvloeden. Ik heb de efficiëntie van verschillende democratieën gemeten. Ik dacht dat consensusdemocratieën zouden bovendrijven als het om de kwaliteit van de democratie gaat - en dat bleek ook het geval te zijn. Vrouwen en minderheden doen het beter, er is meer gelijkheid. Maar ik merkte, dat ze het ook beter doen als de efficiëntie in rekening wordt gebracht. Als het over werkloosheid, inflatie en begrotingspolitiek gaat.'

De Amerikaans-Nederlandse politoloog geeft wel toe dat consensusdemocratieën het voor populistische partijen gemakkelijker maken om in het parlement te komen.

Lijphart: 'Ik geloof dat het beter is dat dit soort stromingen aan de oppervlakte komen. Zodat je weet wat er leeft. Ik vind het vaak ook beter om die partijen maar op te nemen in de regering. Laat ze verantwoordelijkheid nemen. Ik ben in principe geen voorstander van het Belgische cordon sanitaire.'

Lijphart is overigens wel een grote voorstander van de Belgische opkomstplicht bij verkiezingen.

'Omdat ze voor meer gelijkheid zorgt. Politiek is vaak een zaak van meer welgestelde mensen. In Amerika is dat extreem het geval omdat deelnemen aan verkiezingen er moeilijk wordt gemaakt. Mensen moeten zich eerst registreren, ze moeten allerlei dingen doen die gemakkelijker zijn voor mensen die zich vlotter in de samenleving bewegen.'

'De opkomstplicht is de enige manier om op dat vlak voor meer gelijkheid te zorgen. Als extreme partijen daar soms garen bij spinnen, moeten andere partijen zich maar meer inzetten. Als de steun voor extreme partijen in de samenleving toeneemt, wil dat zeggen dat er iets fout loopt. Beschouw het als een waarschuwing voor andere partijen, een knipperlicht.'

(HvH)

Print deze pagina

Meer artikels over:

• staatshervoming -

• Arend Lijphart

Reageer Ongepaste reactie?