"We zullen collectief een prijs moeten betalen"

Oud-topman van de Generale Bank Fred Chaffart kijkt met stijgende verbazing naar de kredietcrisis en de teloorgang van Fortis: 'Als altijd alles lukt, dan denk je op den duur dat niets nog fout kan gaan. Dan denk je dat je de gave Gods hebt.'

Fred Chaffart was in de jaren 1990 topman van de grootste bank van ons land, de Generale Bank, het latere Fortis. Hij is dan ook de geknipte man om de ondergang van Fortis en de wereldwijde kredietcrisis te becommentariëren.

Ik ben enorm verontrust door het feit dat heel het financiële systeem aangedreven wordt door hebzucht', zucht Chaffart. 'Ik denk dat onze maatschappij te weinig gezond verstand heeft. We moeten ons opnieuw de vraag stellen: waar zijn me mee bezig? Is het wel de moeite waard? Maakt het de mensen gelukkiger? Verbetert het de wereld? Dat gebeurt veel te weinig. Het gezond verstand is niet gebruikt toen de veel te ingewikkelde financiële producten gecreëerd werden die aan de basis liggen van de kredietcrisis, maar ook niet toen de fatale beslissing werd genomen door de Fortis-top om ABN Amro over te nemen.'

Over de Nederlanders in het Fortis-verhaal:

CHAFFART: 'De Nederlanders rollen nu over de grond van het lachen. Eerst hebben ze zich enorm verrijkt toen ze in oktober 2008 hun aandelen ABN Amro aan het bankentrio verkochten tegen 71 miljard euro - waarvan Fortis 24 miljard voor zijn rekening zou nemen. En nu betalen ze een beetje daarvan terug, 17 miljard, maar in ruil krijgen ze veel meer: niet alleen ABN Amro, maar ook alle Nederlandse bank- en verzekeringactiviteiten van Fortis. En daarmee gaan ze een grote Nederlandse bank construeren. Dat is toch een betere ontwikkeling dan in België. Ik ben jaloers op de Nederlanders.'

Over de overname van ABN Amro door Fortis:

CHAFFART: 'Ik begrijp echt niet dat ze die overname gedaan hebben zonder dat ze het geld hadden, of de garantie dat ze het geld konden krijgen. Het is eigenlijk eenvoudig: als jij een mooi huis wilt kopen, dan zorg je ook eerst dat je financiering rond is voor je tot de koop overgaat.'

Waarom riskeerde de Fortis-top het toch?

CHAFFART: 'Als je een beetje een dikke nek, correctie, een beetje véél een dikke nek begint te krijgen en dan door zo'n internationaal bekende topman als Sir Fred Goodwin van de Royal Bank of Scotland wordt benaderd met de vraag of je niet mee wilt doen bij de overname van ABN Amro, ja, dan krijg je het erg moeilijk om de verleiding te weerstaan. Komt daarbij dat Fortis in Nederland nog relatief klein was en daar met de overname een belangrijke stap kon doen. En dan zal ook nog wel hebben meegespeeld dat ABN Amro vroeger de grote tegenstander was van Maurice Lippens in de strijd om de overname van de Generale Bank.'

En dan onderschat je de risico's?

CHAFFART: Je gelooft dan niet dat het mis kan gaan. Kijk, voormalig Fortis-voorzitter Lippens heeft een lange, prachtige carrière gehad, echt waar. Hij heeft lang tijd het ene bewonderenswaardige succes na het andere geboekt. En als altijd alles lukt, dan denk je op den duur dat niets nog fout kan gaan. Dan denk je dat je de gave Gods hebt.

Werd er bij de beloning van managers niet te veel gekeken naar hun prestaties op korte termijn?

CHAFFART: Ja, en zo creëer je een slecht en zelfs immoreel systeem, waarbij mensen proberen zo snel mogelijk zo veel mogelijk geld te scheppen, om dan te maken dat ze weg zijn. Dan krijg je hebzucht. Ik vind dat managers goed betaald moeten worden, maar dat er een verband moet zijn met de goede resultaten van het bedrijf op langere termijn. Dat mensen die hun onderneming naar de ondergang hebben geleid, daar ook zeer goed voor werden betaald, vind ik ronduit schokkend. Het kan toch niet dat managers die hun bedrijf in de vernieling hielpen, fluitend wegwandelen met een 'gouden parachute', een riante afscheidsvergoeding? En toch gebeurt het. Maar ja, iedereen pleit voor meer ethiek, weinigen brengen het in praktijk.

Moeten de bankiers die hun onderneming naar de haaien hebben geholpen hun bonussen terugstorten?

CHAFFART: Ja, als het echt hun schuld is. Maar dat zullen ze niet doen.

Dexia-topman Axel Miller ziet wel af van zijn afscheidsvergoeding, die tot 3 miljoen euro kon oplopen.

CHAFFART: Dat vind ik meer dan droevig, want ik ben er helemaal niet zeker van dat hij verantwoordelijk is voor wat bij Dexia fout liep.

CHAFFART: 'Wat vandaag in het internationale bankwezen gebeurt, brengt onze toekomst in gevaar. De impact op bedrijven en werkgelegenheid is onvermijdelijk. Het grootste probleem is nu dat niemand op dit moment weet hoe groot het probleem is. Maar er bestaat geen twijfel over dat we voor de kredietcrisis collectief een prijs zullen moeten betalen.'

Ewald Pironet