Hitler gokte verkeerd

Op 1 september 1939 om kwart voor vijf 's ochtends rolden Duitse tanks Polen binnen. "Adolf Hitler gokte dat Engeland en Frankrijk niet zouden willen sterven voor Danzig", zegt historicus Alain Colignon. "Maar hij gokte verkeerd."

De Duitsers hadden de aanval goed voorbereid. De hele zomer van 1939 dreven ze de spanning gestaag op en na het 21e opgezette grensincident liet Adolf Hitler de Duitse tanks op 1 september om kwart voor vijf 's ochtends Polen binnenrijden.

Hitler had niet meteen de bedoeling om met de aanval op Polen een wereldoorlog te ontketenen, denkt Alain Colignon van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (SOMA). "Hij gokte dat de westerse geallieerden geen oorlog zouden riskeren voor Polen. Hij probeerde ze daarna ook nog tot een tweede conferentie van München te bewegen, waarop ze de annexatie van een goed deel van Polen wel weer zouden aanvaarden. Hij dacht dat ze niet zouden willen sterven voor Danzig en een corridor die Oost-Pruisen zou verbinden met het Duitse moederland."

Maar Engeland en Frankrijk reageerden niet zoals Hitler dacht: op 3 september verklaarden ze Duitsland toch de oorlog. Anders dan in München een jaar eerder begrepen Neville Chamberlain en Edouard Daladier dat de honger van Hitler niet te stillen was. Dat het hem om meer ging dan de vereniging van alle Duitstaligen binnen één grens. Ze waren alle vertrouwen in hem kwijt.

Oorlog voorkomen?

Hitler van zijn kant had de indruk dat hij met het Niet-aanvalspact met de Sovjet-Unie van 23 augustus zogoed als groen licht kreeg om Polen te annexeren. "Plotseling was Duitsland niet meer het land dat was omsingeld, maar Polen", zegt Alain Colignon. "Dat Stalin een pact sloot met Hitler kwam in het Westen aan als een donderslag bij heldere hemel. Engeland en Frankrijk praatten namelijk zelf al een tijd met de Sovjet-Unie en Polen over een verdrag. Maar die gesprekken schoten niet op. Polen wou in geen enkel geval Sovjettroepen op zijn grondgebied toelaten, ook niet als het door Duitsland zou worden aangevallen. Bovendien voelde Stalin zich door de westerse geallieerden onheus behandeld omdat ze hem een jaar eerder niet bij de gesprekken in München hadden betrokken. Het wantrouwen was groot, aan de twee kanten. Stalin vreesde ook dat Engeland en Frankrijk zouden proberen om het Duitse imperialisme naar het Oosten te keren, tegen hem. Kringen in Parijs en Londen dachten ook in die richting."

Had een verdrag tussen Engeland, Frankrijk, de Sovjet-Unie en Polen in 1939 een oorlog kunnen voorkomen? Colignon: "Ongetwijfeld. Voor zo een bondgenootschap zou Duitsland zijn terug geschrikt."

Hubert Van Humbeeck